|
Kursy walut są zmienne i nieprzewidywalne. Dzięki temu
można na nich dużo zyskać, ale też dużo stracić.
Wyróżniamy dwa rodzaje walut: stabilne (najważniejszymi
z nich są dolar amerykański — USD, jen japoński — JPY oraz
euro — EUR) oraz pozostałe (do nich zaliczamy m.in. złotówkę).
Waluty stabilne to takie, których wahania w stosunku do innych
walut stabilnych są niewielkie. W tych walutach dokonuje się
większości operacji gospodarczych. Kursy pozostałych są narażone
na czynniki zewnętrzne.
Jest kilka czynników, które w sposób bezpośredni lub pośredni
wpływają na wahania kursów. Zaliczamy do nich:
wielkość Produktu Krajowego Brutto,
bezrobocie,
inflację,
sytuację polityczną.
Są to czynniki makroekonomiczne. Małe i średnie przedsiębiorstwa
nie mają żadnego wpływu na ich kształtowanie. Można
jednak prognozować, jak zachowa się waluta. I to właśnie jest
przedmiotem zarządzania finansami. KURS KUPNA I KURS SPRZEDAŻY Zakup walut może być przedmiotem inwestycji. Jeżeli prognozujemy
wzrost kursu określonej waluty, możemy ją nabyć. Gdy
udamy się do banku, będzie obowiązywała nas cena sprzedaży
(kurs, po jakim bank sprzedaje). Jeżeli będziemy chcieli (po czasie)
sprzedać walutę, będzie nas obowiązywał kurs kupna (za tyle
bank kupi walutę). Kursy walut podawane są z dokładnością do
czterech miejsc po przecinku.
PRZYKŁAD
Przedsiębiorca nabył 500 euro. Kurs sprzedaży banku wynosi
4,50 zł za jedno euro. Zainwestował zatem 2 250 zł. Gdyby
chciał je sprzedać w tym samym dniu, uzyskałby 2 200 zł (kurs
kupna banku wynosi bowiem 4,40 zł). Jest to operacja nieopłacalna.
Przedsiębiorca musi czekać, aż kurs kupna osiągnie co
najmniej 4,50 zł.
Po dwóch miesiącach przedsiębiorca został zmuszony (w celu
sfinansowania nowego kontraktu) do sprzedaży 500 euro. Kurs
kupna banku wyniósł 4,60 zł. Otrzymał zatem 2 300 zł.
Rentowność lokaty liczona jako relacja kursu kupna do kursu
sprzedaży wyniosła 2,21% (4,60 / 4,50). ZOBOWIĄZANIA WALUTOWE W obrocie gospodarczym wiele transakcji rozliczanych jest z wykorzystaniem
walut. Dzieje się tak nie tylko w przypadku transakcji
z podmiotami zagranicznymi, ale niejednokrotnie w rozliczeniach
między polskimi podmiotami. Celem operacji walutowych
jest zabezpieczenie się przed ryzykiem gwałtownej utraty wartości
złotówki.
PRZYKŁAD
Koncern samochodowy zawarł umowę sprzedaży dużej ilości
swoich samochodów. Ustalono w niej warunki dostaw oraz
rozliczania. Sprzedaż będzie następowała etapami, a ostatnia
partia przewidziana jest za 6 miesięcy. Wynegocjowany termin
płatności wyniósł 90 dni. Zatem w skrajnym przypadku płatność
nastąpi po okresie 9-miesięcznym. Koncern samochodowy,
aby zabezpieczyć się przed gwałtowną zmianą kursu, dokonał
zapisu, że cena samochodu (podana w USD) rozliczana jest wg
terminu płatności.
Ustalenie ceny za towar w walucie jest też zabezpieczeniem dla
kupującego. Jeżeli kurs waluty zmniejszy się (waluta się umocni),
to w konsekwencji zapłaci on mniej.
PRZYKŁAD
Firma leasingowa proponowała dwa rodzaje leasingu: złotowy
oraz walutowy. Rata w leasingu złotowym wynosiła 1 400 zł,
a w leasingu walutowym 300 euro (przy kursie 4,50 dawało to
ratę w wysokości 1 350 zł). Kurs euro wzrósł średnio w poprzednim
roku o 5%, a dwa lata wcześniej o 4%. Szacując, przyjęto
założenie, że w ciągu 3 najbliższych lat (na tyle została zawarta
umowa leasingowa) średni kurs wzrostu euro wyniesie 3%
rocznie. Rzeczywistość okazała się jednak inna. W ciągu trzech lat
kurs euro zmniejszał się. Po pierwszym roku był o 2% niższy,
a po drugim o 3% Ci, którzy podjęli decyzję o wyborze opłat denominowanych
w euro, uiścili opłaty niższe o 1,3%.
W praktyce jednak taka sytuacja zdarza się niezwykle rzadko.
Następuje stopniowe osłabianie się złotówki w stosunku do stabilnych
walut. Tylko w krótkich okresach można zaobserwować
umocnienie się polskiej waluty. RYZYKO KURSOWE A KREDYT KUPIECKI Zmiany kursów walut mogą być również wykorzystane jako specyficznego
rodzaju kredyt kupiecki. Przyjmując założenie, że
w większości przypadków kurs waluty wzrośnie, można obliczyć
roczny koszt takiego finansowania.
PRZYKŁAD
W momencie zakupu towarów z zagranicy kurs euro wynosi
4,1518 zł. Termin płatności, wynikający z umowy, został określony
na 60 dni. Tego dnia kurs euro wyniósł 4,2560 zł. W ciągu
60 dni wzrósł zatem o 2,51%.
Obliczmy, ile wyniosło rzeczywiste roczne oprocentowanie
60-dniowego kredytu wynikającego z rozliczania w euro:
liczba okresów przypadających w ciągu 365 dni to 6,08
(365 / 60),
współczynnik kosztowy wyniesie 100 / (100 – 2,51) to jest 2,57,
roczne oprocentowanie wynosi 15,63% (6,08 2,57).
Jak łatwo można zauważyć, im mniejszy wzrost waluty w okresie,
tym kredytowanie bardziej opłacalne.
ZABEZPIECZANIE SIĘ
PRZED RYZYKIEM KURSOWYM Przed skutkami niewłaściwych wahań walut można się zabezpieczyć.
Metodami zabezpieczeń mogą być:
zakup wymaganej wielkości środków pieniężnych w walucie
w momencie otrzymania informacji i następnie po czasie uregulowanie
zobowiązania z tej puli,
zakup walutowych kontraktów terminowych.
Zadaniem tych instrumentów jest całkowite zniwelowanie skutków
wahań walut — zarówno tych negatywnych, jak i pozytywnych.
Wybierając pierwszy wariant, świadomie dokonujemy płatności
(na początku tworząc pseudolokatę na ten cel) w przeliczeniu
na złotówki już w dniu powstania zobowiązania.
W drugim przypadku minimalizujemy ryzyko, kupując kontrakt
terminowy na tę samą walutę. Jeżeli niekorzystny dla nas
jest spadek waluty, zakupujemy kontrakt, który pozwoli zarobić
na wzroście. Jeżeli niekorzystny jest wzrost — kupujemy kontrakt
przynoszący korzyści ze spadku. Eliminując ryzyko kursowe,
ponosimy jednak dodatkowe koszty (m.in. prowizji).
Na polskim rynku mamy do wyboru kilka instrumentów finansowych
zabezpieczających przed ryzykiem kursowym. Należą
do nich:
forward — umowa dotycząca dostawy określonej waluty w danym
dniu, po określonej cenie, ustalonej w momencie zawarcia
kontraktu; dochodzi do rzeczywistego zakupu walut,
futures — zestandaryzowana umowa (obrót publiczny), w ramach
której jedna ze stron zobowiązuje się do dostarczenia,
a druga do odbioru waluty w określonej ilości, w określonym
czasie i po z góry określonej cenie; transakcja ma charakter
wirtualny — rozliczeniu podlega jedynie różnica między kursem
transakcyjnym a rzeczywistym,
opcja — kontrakt dający prawo do zakupu (opcja kupna — call)
lub sprzedaży (opcja sprzedaży — put) waluty po cenie ustalonej
z góry; oznacza to, że posiadacz opcji ma prawo — nie
obowiązek — do realizacji tego kontraktu,
swap — polega na równoczesnym zakupie (sprzedaży) waluty
A za walutę B na określony termin oraz na jednoczesnej sprzedaży
(zakupie) tej samej waluty A za walutę B na inny termin.
W praktyce niewielu polskich przedsiębiorców korzysta z dostępnych
możliwości minimalizowania ryzyka kursowego. Można
to bardzo łatwo wytłumaczyć. Koszty zabezpieczania są dość wysokie,
a ryzyko niewłaściwego ukształtowania się kursu niewielkie.
Dużo częściej stosowane jest inne rozwiązanie. Ryzyko kursowe
kalkulowane jest w cenie oferowanego towaru lub usługi.
Jeżeli nastąpi niekorzystna tendencja kursu — spełni ono swoje
zadanie. Jeżeli nie — będzie stanowiło dodatkową marżę dla
oferującego. Piotr Rybicki Powyższy tekst jest fragmentem książki "Finanse dla niefinansistów" |
